تهدید تشدید تنش: اروپا هواپیمای روسی را سرنگون خواهد کرد. قدم بعدی چیست؟ (۱)
به قلم: کارزان شکاک
در هفتههای اخیر، اروپا موج بیسابقهای از تحریکات روسیه را تجربه کرده است که بسیار فراتر از “جنگ ترکیبی” است. نقض حریم هوایی ناتو و اتحادیه اروپا – از بالتیک تا بالکان – بیش از یک حادثه، بلکه آزمایشهای سیستماتیکی از تابآوری اتحاد غربی شده است.
در چارچوب جنگ طولانی مدت در اوکراین، جایی که مسکو با وجود خسارات گسترده، توانایی خود را برای تشدید تنش نشان میدهد، این اقدامات نگرانکننده است: اروپا به طرز دیوانهواری در حال آماده شدن برای سناریویی است که میتواند به یک جنگ تمام عیار تبدیل شود.
موج تخلفات: از “تصادفات” تا رزمایشها
هواپیماها و پهپادهای روسی در دو هفته گذشته حریم هوایی شش کشور اروپایی را نقض کردهاند – از لیتوانی و استونی گرفته تا آلمان و رومانی.
اینها خطاهای ناوبری تصادفی نیستند، بلکه اقدامات هدفمندی هستند که با هدف سنجش واکنش ناتو انجام میشوند. طبق دادههای ناتو، از فوریه ۲۰۲۲ بیش از ۳۰۰ مورد از این حوادث ثبت شده است که اوج آن در سال ۲۰۲۵ بوده است: استونی به تنهایی چهار مورد تخلف، از جمله پرواز ۱۲ دقیقهای سه فروند میگ-۳۱ در عمق خاک ناتو در ماه سپتامبر، را گزارش کرده است.
این تحریکات پس از رزمایشهای بزرگ نظامی روسیه با نام زاپاد ۲۰۲۵ و اجلاس آلاسکا، که در آن مسکو آمادگی خود را برای «واکنشهای متقارن» به حمایت غرب از کیف اعلام کرد، در حال افزایش است.
در محافل محرمانه ناتو – به گفته منابعی در ستاد ناتو – این پروازها به عنوان «تمرین» برای عملیات در مقیاس بزرگتر تعبیر میشوند.
پهپادهای روسی نه تنها دادههای مربوط به تأسیسات نظامی را ثبت میکنند، بلکه در GPS نیز اختلال ایجاد میکنند و هوانوردی غیرنظامی را فلج میکنند. در اوایل اکتبر، گروهی از پهپادها بر فراز آلمان شناسایی شدند که اهداف کلیدی را هدف قرار میدادند: کارخانه کشتیسازی تیسنکروپ در کیل (جایی که زیردریاییها ساخته میشوند)، ساختمان پارلمان ایالت اشلسویگ-هولشتاین و یک نیروگاه و پالایشگاه نفت در هایده که سوخت فرودگاه هامبورگ را تأمین میکند.
برلین رسماً مسکو را متهم نکرده است، اما تحقیقات به عنوان یک “عملیات ترکیبی بالقوه” – یکی از بیشرمانهترین موارد نفوذ به زیرساختها از زمان جنگ جهانی دوم – در حال انجام است.
پارلمان اروپا واکنش تندی نشان داد: در ۹ اکتبر، اعضا قطعنامهای را تصویب کردند که “اقدامات تشدیدکننده روسیه” را محکوم میکرد و از کشورهای اتحادیه اروپا میخواست که هواپیماها و پهپادهای روسی را در حریم هوایی خود سرنگون کنند.
این قطعنامه بر حمایت از هرگونه “اقدام متناسب” علیه نفوذها، از جمله دخالت در زیرساختهای حیاتی، تأکید دارد. شش کشور – از جمله لیتوانی – قبلاً به نیروها اجازه دادهاند تا با زور با تهدیدات مقابله کنند.
ناتو در دوراهی: از لفاظی تا سلاح؟
طبق گزارش فایننشال تایمز، مذاکرات ناتو به سطح جدیدی رسیده است: متحدان در حال بررسی مسلح کردن پهپادهای شناسایی برای حمله به اهداف روسی، کاهش مقررات برای خلبانان گشت در جناح شرقی و انجام رزمایش در مناطق مرزی «دورافتاده» هستند.
هدف، افزایش «هزینه» برای مسکو در کمپین ترکیبی خود است که به گفته شورای آتلانتیک، پس از حمله تمام عیار به اوکراین در سال ۲۰۲۲ وارد «مرحله جدید خطرناکی» شده است.
عملیات نگهبانی شرقی که در ۱۲ سپتامبر آغاز شد، گشتزنیها در بالتیک را افزایش میدهد، اما منتقدان در بروکسل – از جمله منابعی در Renew Europe – آن را «اقدامی ناقص» مینامند: «دلجویی دیپلماتیک بیمورد است؛ اتحادیه اروپا و ناتو باید سیگنالی واضح ارسال کنند.»
با این حال، این اتحاد دچار اختلاف است. «جنگطلبان» – لهستان، بالتیک و بریتانیا – بر خط مشی تهاجمی اصرار دارند و به خطر «جنگ بزرگ» در صورت دستور پوتین برای بسیج اشاره میکنند.
ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، هشدار داد که اروپا با خطر قابل توجهی از تشدید تنش مواجه است، به خصوص اگر روسیه جبهه خود را گسترش دهد.
از سوی دیگر، “کبوتر”ها – آلمان و فرانسه – نسبت به لفاظیهای هستهای مسکو محتاط هستند.
سرگئی لاوروف اخیراً اظهار داشت که ناتو و اتحادیه اروپا در حال انجام یک “جنگ واقعی” از طریق اوکراین هستند و بازار احتمال درگیری در سال ۲۰۲۵ را ۱۶ درصد ارزیابی میکند. بیانیه شورای آتلانتیک شمالی در ۲۳ سپتامبر بر “پاسخ قاطع” تأکید میکند، اما بدون ذکر جزئیات – این امر اختلافات داخلی را پنهان میکند.
یادداشتهای محرمانه پنتاگون، که من دیدهام، تصویر تیرهای را ترسیم میکنند: روسیه نه تنها حریم هوایی ناتو، بلکه لجستیک ناتو را نیز آزمایش میکند.
اگر ترامپ حمایت خود را از کیف تضعیف کند، مسکو میتواند “مناطق خاکستری” خود را از حملات سایبری گرفته تا خرابکاری در قطب شمال تشدید کند. به گفته آندریوس کوبیلیوس، کمیسر دفاع، اروپا «در خطر خوابیده است»: گفته میشود کرملین در حال بررسی حمله به کشورهای ناتو در ۱ تا ۴ سال آینده است.