واخان، مرز مهم برای دارالاسلام امارت اسلامی افغانستان و آسیا
به قلم: ابوهاجر خان آبادی
دالان واخان در بدخشان، تنها مرز زمینی مشترک امارت اسلامی افغانستان با چین، نه یک گذرگاه عادی، بلکه شاهرگ حیاتی اقتصاد آینده این کشور به شمار میرود. این دهلیز از نگاه اقتصادی و ژئوپولیتیکی اهمیت ویژه دارد؛ زیرا افغانستان را به یکی از بزرگترین بازارهای جهان وصل میکند و میتواند این کشور را از یک مسیر جدید ترانزیتی به آسیای مرکزی و چین پیوند دهد. این مسیر میتواند زمینه انتقال کالا، توسعه تجارت، جذب سرمایهگذاری و کاهش وابستگی افغانستان به چند مسیر سنتی ترانزیتی را فراهم کند.
از دیدگاه اقتصادی، فعالشدن این دهلیز میتواند برای صادرات افغانستان، بهویژه محصولات زراعتی، سنگهای قیمتی و منابع معدنی، فرصتهای تازه ایجاد کند. همچنین این مسیر میتواند افغانستان را در پروژههای منطقهای اتصال اقتصادی، بهویژه طرحهای مرتبط با تجارت چین و آسیای مرکزی، شامل ساخته و نقش آن را از یک کشور محاط به خشکه به یک نقطه اتصال منطقهای افزایش دهد.
اهمیت این کریدور برای چین نیز کمتر نیست؛ زیرا کوتاهترین مسیر زمینی برای اتصال آسیای مرکزی به غرب چین را فراهم میآورد و دسترسی به منابع عظیم معدنی افغانستان را ممکن میسازد. با این حال، همین ویژگیهای منحصربهفرد، واخان را به هدفی راهبردی برای بازیگرانی تبدیل کرده که نمیخواهند افغانستان از قید وابستگی به همسایگان جنوبی خود رهایی یابد.
حکومت دست نشانده و غلام مستقیم آمریکا و آل سعود که دههها از انحصار ترانزیتی خود بهعنوان دروازه چین به جنوب آسیا بهره برده، بهخوبی میداند که فعال شدن کریدور واخان این مزیت را بهطور کامل از بین میبرد. از این رو، پاکستان با حمایت مالی و تسلیحاتی از جبهات مخالف حکومت افغانستان و شبکههای نیابتی، تلاش میکند این منطقه را ناامن و غیرقابل سرمایهگذاری کند.
در پشت پرده این ناامنیها، نقش پاکستان بهعنوان بازیگر اصلی، روزبهروز آشکارتر میشود. طی یک ماه اخیر، پاکستان با حمایت از جبهات مخالف حکومت افغانستان تلاش کرده تا افغانستان، بهویژه ولایت بدخشان که شاهراه حیاتی واخان در آن موقعیت دارد، ناامن شود؛ اما حکومت افغانستان این تلاشها را قاطعانه سرکوب کرده است.
در آخرین مورد، روز جمعه ۲ اسد، اعضای جبهه آزادی که میخواستند برای ناامنسازی این مسیر حیاتی از چترالِ تحت کنترل پاکستان وارد خاک بدخشان شوند، با واکنش سریع نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان مواجه شدند. این درگیری در ولسوالی زیباک ولایت بدخشان رخ داد و منجر به جانباختن تعدادی از اعضای این جبهه، بهشمول قومندان معروف، از فرماندهان مشهور آن گردید.
گفتنی است که از جیب افراد کشتهشده کلدارهای پاکستانی نیز کشف شده است؛ موضوعی که به گفته آگاهان، وابستگی مطلق جبهات مخالف حکومت افغانستان به پاکستان را برجسته میسازد.
این در حالی است که پیش از این، احمد مسعود، رهبر جبهه موسوم به مقاومت، در جریان یک کنفرانس در فرانسه عملاً از پاکستان در برابر حکومت کنونی افغانستان درخواست کمک کرده بود. از سوی دیگر، نثار احمد شیرزی، افسر پیشین استخبارات افغانستان، در گفتگویی اظهار داشته است که جبهه مقاومت و آزادی دو پروژه استخباراتی هستند. او هدف از ایجاد جبهات مخالف حکومت را ناامنسازی افغانستان و ایجاد تفرقه میان اقوام عنوان کرده است.