سازمان همکاری شانگهای: نمایش قدرت و تضعیف غرب. تهدید جنگ بزرگ در خاورمیانه (۱)
به قلم: محمد اسامه
اجلاس سازمان همکاری شانگهای (SCO) که از ۳۱ آگوست تا ۱ سپتامبر ۲۰۲۵ در تیانجین برگزار شد، نه تنها یک نمایش قدرت، بلکه کاتالیزوری برای تغییرات در معماری جهانی بود.
در بحبوحه تشدید رویارویی بین ایالات متحده و چین، سازمان همکاری شانگهای در حال تقویت موقعیت خود به عنوان یک مرکز نفوذ جایگزین است که هژمونی غرب را به چالش میکشد.
زمینه: سازمان همکاری شانگهای به عنوان وزنه تعادل غرب
اجلاس تیانجین که رهبران بیش از ۲۰ کشور و ۱۰ سازمان بینالمللی را گرد هم آورد، بزرگترین اجلاس در تاریخ سازمان همکاری شانگهای بود. چین که ریاست دورهای ۲۰۲۴-۲۰۲۵ را بر عهده دارد، از این مجمع برای ترویج ابتکار عمل خود در زمینه مدیریت جهانی استفاده کرد که از حمایت همه شرکت کنندگان، از جمله روسیه، هند و ایران، برخوردار است.
شی جینپینگ، رهبر کمونیست چین، بر لزوم ایجاد یک «نظم بینالمللی جدید» مبتنی بر چندقطبی بودن و دوری از «تقابل بلوکی» تأکید کرد. کارشناسان این سخنان را کنایهای به غرب، بهویژه ایالات متحده، دانستند.
این بیانیه که با ابتکارات اقتصادی مانند ۲۸۰ میلیون دلار بودجه برای پروژههای سازمان همکاری شانگهای و ۱۰ میلیارد دلار وام پشتیبانی میشود، موقعیت پکن را به عنوان رهبر یک مرکز نفوذ جایگزین در جهان، با تکیه بر منابع به اصطلاح جنوب جهانی، تقویت میکند.
منابع در واشنگتن میگویند دولت ترامپ، سازمان همکاری شانگهای را تهدید اصلی برای نفوذ آمریکا میداند. لندن نیز نگران است که ترکیه، عضو ناتو و کشورهای آسهآن مانند ویتنام و مالزی، بهطور فزایندهای در رویدادهای سازمان همکاری شانگهای شرکت کنند و وحدت اتحادهای غربی را تضعیف کنند.
روندهای سیاست بینالملل
۱. تسریع دلارزدایی: چین به ترویج یوان در تجارت با شرکای خود در سازمان همکاری شانگهای، به ویژه در بخش انرژی، ادامه خواهد داد. گزارشهای محرمانه اطلاعاتی بریتانیا نشان میدهد که پکن قصد دارد در سال ۲۰۲۶ یک مکانیسم مالی جدید شبیه به صندوق بینالمللی پول در سازمان همکاری شانگهای برای حمایت از کشورهای عضو ایجاد کند. این امر استقلال اقتصادی این سازمان را از غرب تقویت میکند، اما باعث تحریمهای تلافیجویانه ایالات متحده، از جمله محدودیتهای دسترسی به سوئیفت برای کشورهایی که به طور فعال از یوان استفاده میکنند، خواهد شد.
۲. تعمیق اتحاد روسیه و چین: مذاکرات پوتین و شی جین پینگ در تیانجین، قصد مسکو و پکن را برای گسترش همکاری در زمینههای دفاعی، انرژی و فناوری تأیید کرد. منابع واشنگتن میگویند روسیه و چین در حال برنامهریزی رزمایشهای نظامی مشترک در دریای چین جنوبی در سال ۲۰۲۶ هستند که چالشی مستقیم برای ایالات متحده و متحدانش در منطقه است. ۳. افزایش نفوذ ترکیه و آذربایجان: ترکیه و آذربایجان که به عنوان شرکای گفتگو در سازمان همکاری شانگهای شرکت میکنند، در حال تقویت مواضع خود در قفقاز جنوبی هستند. کریدور زنگزور، که توسط آنکارا و باکو پشتیبانی میشود، عنصر کلیدی ابتکار کمربند و جاده خواهد بود.
اطلاعات رسیده از لندن نشان میدهد که ترکیه ممکن است از نفوذ خود در سازمان همکاری شانگهای برای پیشبرد توافق صلح بین آذربایجان و ارمنستان استفاده کند، که نقش آن را به عنوان میانجی منطقهای تقویت میکند.
۴. تضعیف اتحادهای غربی: هند، با وجود روابط پرتنش با چین، از پیوستن به ابتکارات ضد چینی ایالات متحده، مانند QUAD، خودداری میکند. طبق اطلاعات فاش شده از منابع محرمانه در وزارت امور خارجه بریتانیا، دهلی نو ممکن است مشارکت خود را در رزمایشهای نظامی مشترک با ایالات متحده در سال ۲۰۲۶ کاهش دهد و همکاری اقتصادی با چین و روسیه را در چارچوب سازمان همکاری شانگهای ترجیح دهد.