حذف بیش از ده هزار فتوای مکتوب، صوتی و تصویری شیخ صالح الفوزان مفتی آل سعود در راستای تغییرات ساختاری آل سعود
به قلم: ابوابراهیم هورامی
رژیم سکولار آل سعود چند سال قبل و در اولین قدم و با فتوای علمای درباری خود که خود را تابع تفکرات خاص شیخ محمد بن عبدالوهاب می دانستند توانست تمام آثار سید قطب تقبله الله و سایر علمای همسو با او را جمع آوری و سپس آتش بزند و کار به جائی رسید که نجدی های درباری در کُردستان عراق هم تمام آثار سید قطب را در کتابخانه های خود به اتش کشیدند که آتش زدن تفسیر فی ضلال سید قطب که نزد مردم آتش زدن قرآن و توهین به مقدسات محسوب می شد واکنشهای تندی دربرداشت.
در تاریه ترین خبرها، حذف بیش از ده هزار فتوای مکتوب، صوتی و تصویری شیخ صالح الفوزان (از چهرههای شاخص نجدیت و مفتی آل سعود و عضو هیئت کبار العلمای عربستان) توسط تشکیلات محمد بن سلمان، یکی از اقدامات جدی در راستای تغییرات ساختاری در عربستان سعودی است که یکی از مریدان جاهل نجدیت گفته بود: ابن سلمان حذف جميع فتاوى مفتيه الشيخ الفوزان، وعددها أكثر من عشرة آلاف ما بين مكتوب ومسموع ومقاطع مصورة. لماذا حذفها؟
تحلیلگران و ناظران سیاسی چندین دلیل اصلی برای این اقدام «پاکسازی مذهبی» برمیشمارند:
۱. تضاد با «چشمانداز ۲۰۳۰» و اصلاحات اجتماعی
محمد بن سلمان به دنبال تبدیل عربستان به یک کشور توریستی و تفریحی سکولار است. فتاوای قدیمی صالح الفوزان شامل موارد سختگیرانهای درباره سکولاریسم و حرمت موسیقی، حرمت سینما، ممنوعیت اختلاط زن و مرد، و مخالفت شدید با بسیاری از مظاهر تمدن سکولاریستی غربی بود. وجود این فتاوا در آرشیوهای رسمی، با سیاستهای جدید آل سلول در تضاد کامل است.
۲. عبور از نجدیت سنتی به «اسلام میانهرو» (مدل بنسلمان)
بن سلمان به صراحت اعلام کرده است که میخواهد عربستان را به سمت «اسلام میانه» بازگرداند. فتاوای الفوزان نماد نجدیت سنتی و به نظر آنها، سختگیرانه بود. حذف این فتاوا در واقع تلاشی برای حذف میراث فکری نجدیت از حافظه دیجیتال و رسمی کشور است تا چهرهای جدید و لیبرالتر از عربستان به جهان مخابره شود.
۳. جلوگیری از برانگیختن افکار عمومی و تضاد مذهبی
اگر فتاوای مفتیان رسمی کشور همچنان در دسترس باشد، منتقدان و مخالفان بنسلمان میتوانند با استناد به همان فتاوا، اقدامات فعلی دولت را «غیرشرعی» جلوه دهند. حذف این منابع، راه را بر منتقدانی که میخواهند از زبان خود این شیوخ علیه حکومت استفاده کنند، میبندد.
۴. متمرکز کردن مرجعیت دینی در نهاد قدرت
بنسلمان میخواهد نشان دهد که مرجعیت دینی نباید مستقل از اراده پادشاه و ولیعهد باشد. حذف گسترده آثار یک شیخ پرنفوذ مانند الفوزان، پیامی به سایر روحانیون است که هیچکس بزرگتر از پروژههای حکومتی نیست و هر دیدگاهی که با سیاستهای سکولاریستی روز آل سعود همخوانی نداشته باشد، حذف خواهد شد.
۵. پاکسازی چهره عربستان در عرصه بینالمللی
بسیاری از فتاوای قدیمی شیوخ نجدی حاوی مطالبی درباره «تکفیر»، «جهاد» و برخورد با پیروان دین سکولاریسم و سایر شریعتهای آسمانی نسخ شده و مذاهب مختلف اسلامی بود. بنسلمان برای جذب سرمایهگذاری خارجی و بهبود روابط با غرب سکولار، نیاز دارد تا هرگونه سابقه رسمی که بوی افراطگرایی میدهد را از بین ببرد.
در این صورت می توانیم بگوئیم که این اقدام نشاندهنده آن است که در عربستان جدید، «دین اسلامی» کاملاً در خدمت «سیاست سکولاریستی» درآمده است. حتی شیوخی که سالها در خدمت آلسعود بودهاند، اگر دیدگاههای سنتیشان مانع پروژههای سکولار بنسلمان باشد، بدون تعارف از صحنه تاریخ حذف میشوند. این همان سرنوشت «علمای درباری» است که وقتی تاریخ مصرفشان برای حاکم ظالم تمام میشود، نهتنها از جایگاه خود برکنار میشوند، بلکه آثارشان نیز محو میگردد.