دسته: مجموعه آثار شیخ ابوحمزه المهاجر هورامی

مکاتب فلسفی یا مذاهب مختلف و متعدد  دین سکولاریسم (۴۹)

بر گرفته از کتاب روابط متقابل اسلام و دین سکولاریسم

مؤلف: ابوحمزه المهاجر هورامی

دین سکولاریسم، ایدئولوژی واحدی است که از مذاهب بی شماری برخوردار بوده است که در قالب مکاتب فلسفی، اقتصادی، روان شناختی،  اجتماعی و… اعلام موجودیت کرده اند. برت. اف گفته است، همان گونه که در جهان دین های مختلفی وجود دارند، انواع مختلف سکولاریسم نیز وجود دارند که هر یک هنجارها، ارزش ها و ساختار فلسفی متفاوتی را ارائه می دهند^[۱]آنچه میان انواع  مذاهب  مختلف دین سکولاریسم مشترک است، تقابل میان شریعتهای آسمانی و دین سکولاریسم است. برای سکولاریست ها، جهانی که در آن زندگی می کنیم، خود سرچشمه ی نهایی ارجاع است، یعنی دنیا با استناد به خودش قابل فهم و کنترل است و هیچ دینی غیر از دین سکولاریسم  نمی تواند به تفسیر ، قانون گذاری و برنامه ریزی برای آن اقدام نماید .

دین سکولاریسم به عنوان یک مرام و ایدئولوژی هدف واحدی را در طول تاریخ در پیش داشته است، و آنهم، اصل کنار نهادن قانون اسلام و جایگزینی آن توسط یک قانون جایگزین  مورد دلخواه. اعتقاد به این اصل و مبناء، و خاستگاه وعلل پیدایش این دین؛ پدیده ای نیست که در قرون اخیر به وجود آمده باشد، اما به دلیل بشری بودن آن، متناسب با زمان و مکان، وضع موجود و گسترش زندگی اجتماعی انسانها و پیچیده شدن آن، از اسلوبهای متفاوت و مختلفی جهت رسیدن به این هدف و اصل ثابت و به روز کردن آن استفاده شده است .

به عنوان مثال اصول ومبانی مطرح شده در قرون اخیر و پیدایش مکاتب و مذاهبی چون دئیسم در قرن هیجدهم، لیبرالیسم در قرن نوزدهم  و اومانیسم  و … در تقویت و توجیه عقلانی و امروزی کردن دین سکولاریسم  بسیار موثر بود. این مکاتب و مذاهب هر چند هر کدام از یک زاویه به  انسان، مسائل زندگی معنوی و مادی توجه دارند، اما در سکولار کردن جامعه و به حاشیه یا حذف ادیان غیر سکولاریستی، اصول و ادعاهای مشترکی داشته و دارند .

دین سکولاریسم نوین، به عنوان جایگزین نوین نام مشرکین غیر اهل کتاب ، دارای مذاهب متعدد و تقریبا بی شماری است که در قالب مکاتب فکری و فلسفی بشری در طول تاریخ خود را نشان داده اند. بسیاری از این مذاهب به مرور تاریخ نابود شده و پاره ای از آنها به حیات خود ادامه می دهند و هنوز در حال تولید و تکثر می باشند .

دین سکولاریسم بر اساس هر مذهب و شاخه ای، رابطه ای خاص با دین خدا و قوانین شریعت پیدا می کند؛ اما وجه مشترک تمام مذاهب دین سکولاریسم حذف بخشهایی از قوانین خداو یا کل قوانین شریعت از حکومت و نهادهای وابسته به آن و در نهایت حذف قوانین دین خدا از زندگی دنیوی انسانها می باشد .

حوزه ی مذاهب مختلف دین سکولاریسم را می توان به حوزه ی شرق، حوزه ی خاورمیانه ای، حوزه ی آفریقائی و حوزه ی غربی تقسیم نمود که در میان هر کدام از این حوزه ها صدها مذهب مختلف سکولاریستی مختلف و متضاد را می توان یافت .

در این نوشته سعی بر آن است که به صورت کلی به چند مذهب از صدها مذهب مختلف دین سکولاریسم در حوزه ی غربی آن اشاره نمود كه اغلب بر مبنای ایده الهای غرب از فرهنگ مادی ارایه شده اند و در رویكرد غرب به مدرنیزاسیون دلخواه بسیار مؤثر بوده اند . ادامه خواندن مکاتب فلسفی یا مذاهب مختلف و متعدد دین سکولاریسم (۴۹)

روند سكولاريزاسيون در حكومتهاي سكولار(۴۸)

بر گرفته از کتاب روابط متقابل اسلام و دین سکولاریسم

مؤلف: ابوحمزه المهاجر هورامی

تصویر بازی «همه یا هیچ »ي كه دين سكولاريسم در طول تاريخ بشريت جهت تامين و محافظت از منافع مادي و معنوي خود بر قوانين ديني مخالف خود به نمايش گذاشته و  تحميل نموده است در عصر و وضعيت كنوني ما نيز با شدت بيشتر و سازماندهي  منظم تري به مسير خود ادامه داده است .

از دیدگاه حکومت مبتني بر قوانين ديكتاتوري سكولاريسم تنها جوامع دینی و خورده فرهنگهايي معقول و قابل تحمل هستند كه با قوانين سكولاريستي حاكم بر جامعه سازگار شده و مشكلاتي ايجاد نكنند .

حكومت سكولار، كه روند سكولاريزاسيون را به پيش مي برد، اشخاص جامعه را تحت الزامات آزادی فردی و فردگرایی قرار می دهد . در اين روند از افراد به طور فزاینده ای توقع می رود که روابط اجتماعی مستقل از قوانين دين آسمانی داشته باشند و خود را بر اساس طرح های خاص خود از زندگی به فعلیت و تحقق برسانند .

در اين موقعيت سنت های فرهنگ دين آسمانی  توان شکل دهی به زندگی فرافردی را نداشته و جایگاه استثنایی خود را از دست می دهند . این سنت ها تابع پذیرش نقادانه افراد شده اند و به دانستنی هایی مبدل شده اند که در آنها خطا راه دارد و همیشه در معرض تجدید نظر هستند; دست کم به صورت تفسیرهای نوشونده از این دانستنی های خطاآمیز، قلمروهای علم و تکنیک، حقوق و اخلاق، هنر و نقادی هنر نشات می گیرد

در مورد نهادهای اجتماعی هم وضع چنین است که این نهادها ظاهر تغییرناپذیر و جوهر پایدار بودنشان را از دست می دهند و به عنوان برساخته های انسان شناخته می شوند . مشروعیت و موجه بودن نظام های اجتماعی تحت شرایط پلورالیسم فزاینده ی ارزش ها و جهان بینی ها، بیش از پیش، تابع روش استدلالی مدلل ساختن و پایه گذاری کردن ارزش ها و هنجارها می شود . این تغییر شکل صورت زندگی از جانب کسانی که از آن متاثر می شوند، سکولاریزاسیون نامیده می شود؛ زیرا در جریان طولانی عقلانی ساختن جهان زندگی، شریعت های آسمانی باید از ادعای خود در مورد شکل دهی ساختار زندگی، که نه فقط در برگیرنده ی افراد، بلکه دربرگیرنده ی حکومت و جامعه نیز باشد، دست بردارند ، بدین ترتیب پیوند حکومت و امور اجرائي و روزمره ي زندگي مردم با قوانين دین آسمانی از هم گسسته می شود.

چنانچه ذكر شد، همين تغییر شکل صورت های ديني زندگی به صورت های سكولار را،‌ افرادی که متاثر از این پدیده هستند، به عنوان سکولاریزاسیون ترجمه می کنند؛ و در جریان عقلانی کردن زندگی باید هر شریعت آسمانی، که پای خود را از سازگار شدن با حکومت و قوانين سكولاريسم  واپس می کشد، از هر گونه ادعایی نسبت به شکل دهی همه جانبه و فراگیر تمامی حکومت و جامعه دست بردارد. نکته اصلی این است شریعت هایی غير از دين سكولاريسم ، تنها در صورتی می توانند پابرجا بمانند که بتوانند تكيف و وضعيت خود را با دين سكولاريسم روشن کنند .

بدیهی است که به لحاظ درجه ی تحقق سکولاریزاسیون در میان ملت ها تفاوت هایی وجود دارد. به عنوان مثال، جامعه مدنی در ایالات متحده آمریکا بیش از اسکاندیناوی و یا اروپای غربی متاثر از محرک های نشات یافته از جوامع حداقل ديني  است . ولی تمامی جوامع غربی پست سکولار هستند؛ یعنی خود را با استمرار وجود دین حداقلي  در محیطی که هم چنان سکولار است، وفق داده اند . پیشوند «پست » یا «مابعد» در تعبیر پست سکولار دلالت بر این دارد که دین حداقلي هم چنان، در چارچوب متمایز دين سكولاريسم و مدرنیته ، برای بخش بزرگی از ملت نیرویی مؤثر در شکل دهی به شخصیت دروني و اخلاقي آنها به شمار می آید و از طریق اظهار نظرهای کلیساها و مجامع شریعتهای آسمانی هم چنان در عرصه ی افکار عمومی تاثیر به سزایی می گذارد .

 

سطوح  مختلف سکولاریزاسیون (۴۷)

بر گرفته از کتاب روابط متقابل اسلام و دین سکولاریسم

مؤلف: ابوحمزه المهاجر هورامی

به نظر برگر سکولاریزاسیون تنها نهادها و واقعیت‌های بیرونی را در برنمي‌گيرد، بلکه مشمول دنیای اذهان افراد نیز می‌شود. به عبارت دیگر، سکولاریزاسیون بُعدی ذهنی نيز دارد که به حوزة آگاهی مربوط می‌شود: «غربِ مدرن افراد را طوری بار می‌آورد که به جهان و زندگی خود بدون تمسک به تفسیر مذهبی می‌نگرند». بنابراین سکولاریزاسیون دو بعد دارد: بعد اجتماعی‌ــ‌ساختاری که به معنای جدایی نهادهای جامعه از قلمرو دین آسمانی است و دیگری سکولاریزاسیون ذهنی‌ـ‌ شناختاری که به معنای عدم تمسک افراد به تفسیرهای آسمانی در رفتار و پندار خویش است. در این صورت جنبه‌ها ، ابعاد  و سطوح مختلف ومتعددی سکولاریزاسیون را می توان  به صورت مختصر در دو سطح دسته بندی نمود  :

الف:در سطح نهادی واجتماعی (سطح کلان) :

دراین مرتبه دین خدا، به نفع دین سکولاریسم ، نفوذ اجتماعی خودرا بر سایر نهادها چون قوانین اجرائی حکومتی، اقتصاد، آموزش و پرورش، خانواده، تعلیم وتربیت وغیره ازدست می دهد. در این سطح در خلال فرآیند سکولاریزاسیون، نهادها (یعنی سازمان‌ها و مؤسسات اقتصادی، فرهنگی، حقوقی، اجتماعی و غیره ) از سیطره  قوانين و ارزشهاي دین خدا خارج می‌شوند. این فرآیند علاوه بر انكه مجريان دستگاه دين خدا را تحت كنترل خود قرار مي دهد  به افراد جامعه امکان می‌دهد که  با پشتوانه ي قدرت حكومتي  و بدون ترس و واهمه از قوانين دین خدا و فرهنگ منشعب از دین خدا در جامعه استقلال یابند و دیگر لازم نباشد تابع مرجعیت و اقتدار قانون دین خدا و ارزشها، هنجارها  و بايد و نبايد هاي ناشي از تراوشات فرهنگ شریعتی اطرافيان خود باشند. ادامه خواندن سطوح مختلف سکولاریزاسیون (۴۷)

تطورات‌ تاریخی‌ سکولاریزاسیون نوین (۴۶)

بر گرفته از کتاب روابط متقابل اسلام و دین سکولاریسم

مؤلف: ابوحمزه المهاجر هورامی

قبلا اشاره شد که آئین نصارا قرنها پیش خود را با قوانین و دین سکولاریسم در مساله حکومت سازگار نموده بود ، و جهش دین سکولاریسم به جلو و تبدیل تدریجی آن  به قدرتی بی مانند در تاریخ بشریت، تنها بر اثر اختلاف آن با آئین نصارا نبود ، بلکه به دلیل اختلاف شدید با زیاده خواهی مالی و افکار سکولاریستی متحجرانه ی اربابان کلیسا بود که جنبه ای کاملاٌ اقتصادی و تجربی داشت

به همین دلیل سکولاریزاسیون یا جریان و پروسه ی سکولار کردن جامعه در ابتدا به روندی اطلاق می شد که در تحقق آن، کلیسا بخشی از ثروت و سرزمین های تحت نفوذ و تملک خود را که به وسیله ی قطب مقابل، یعنی حکومت انجام می گرفت، از دست می داد .

سکولایزاسیون مدت مدیدی مفهوم قضایی بود که بر انتقال اموال کلیسا بر مردم عادی دلالت داشت . این چنین بود که مردم فی المثل  از صومعه ی سکولاریزه [ صومعه ای که از مالکیت کلیسا خارج شده است ] سخن می گفتند .^[۱]در دوران ما، برخى از مؤلفان شروع به استفاده از واژه سکولاریزاسیون در معناى عام‏ترى کردند و آن را در وصف فرایندى به کار برده‏اند که به ظهور و بسط عالم جدید منجر شده است^[۲]. تا این که دایره ی فعالیت سکولاریزاسیون با تثبیت این مرحله گسترش یافته و به قول دان کیوپیت واژه سکولاریزاسیون در سال ۱۸۶۳ برای معانی این جهانی کردن کامل آموزش و پرورش، اخلاق و زندگی عملی به کار رفته است^[۳]. ادامه خواندن تطورات‌ تاریخی‌ سکولاریزاسیون نوین (۴۶)

سکولاریزاسیون و حاکمیت نصرانیت(۴۵)

بر گرفته از کتاب روابط متقابل اسلام و دین سکولاریسم

مؤلف: ابوحمزه المهاجر هورامی

یکی از  ویژگیهای اساسی و مهم در کلام نصرانیت تحریف شده این بود که به شدت میان دین و دنیا تفکیک وجود داشت. این تفکر معتقد بود که دنیا داری و دین داری دو نقطه‌ی مقابل هم می باشند. این نکته ی بسیار مهمی است که ما در تحلیهای خود یا از بیان آن خود داری می کنیم و یا به صورت گذرا از روی چنین حقیقتی می پریم  و به عنوان مثال می گوئیم قرون وسطی دوره ی حاکمیت دین مسیحیت بود در حالی که آشکارا می بینیم که در شریعت تحریف شده ی نصرانیت چیزی به نام قانون اجرایی دنیوی وجود ندارد تا بتوان به واسطه ی آن حاکمیت کرد ، دین و ایدئولوژیی که قانون نداشته باشد چگونه می تواند حاکمیت کند ؟!

نصرانیت انجیل تحریف شده معتقد بود که ما به دلیل خوردن میوه‌ی ممنوعه، از باب اینکه ناپاک شدیم برای آزار و اذیت و عذاب به این دنیا آمدیم و این دنیا مکانی ظلمانی و خوفناک است. اما مسیح می‌آید و ما را نجات می‌دهد. یک بار مسیح ما را نجات داده و خودش قربانی شده است و اکنون ما نیز همانند مسیح از دنیا روی گردان می شویم تا روز نجات نهایی فرا رسد. علاوه بر آن  ورودی کلیسا را بسیار تنگ و تاریک می‌ساختند و تنها قسمت محراب به واسطه‌ی نورهایی که داخلش می‌آمد، روشن تر بود. دلیل آن نیز این بود که نماد دنیا باشد. انسان از دنیا (دالان کلیسا) عبور می‌کند تا به محل تجلی نور  برسد.در واقع دنیا ظلمت مطلق است که باید از آن فرار کرد تا به نور رسید.

این همان سکولاریزاسیون است که امروز آن را به مدرنیته نسبت می‌دهند. سکولاریزاسیون به معنی جدایی عالم قدسی از عالم عرفی است. یکی از محصولات سکولاریزاسیون، جدایی دین خدا از مقام مدیریت جامعه است. سکولاریزاسیون اساساً به معنی جدایی ساحت دنیا از دین خداست.

بعضی از کتب تاریخی آورده اند که در اروپا و در نیمه ی دوم قرون وسطی (قرن دوازدهم تا چهاردهم) ظاهراً کلیسا حاکمیت پیدا کرده بود اما گفته نمی شود بر چه چیزی حاکم گشته بود ؟ حاکمیت اجرایی جامعه همیشه در اختیار فرمانروایان سکولاری بوده است که از احساسات دینی مردم جهت حفظ و پیشبرد منافع  خود سود برده اند و اربابان کلیسا نیز عامل بسیج و تخدیر مردم بوده اند و قاعدتا از بخشی از منافع چپاول شده از مردم سود جسته اند . به همین دلیل، چالش هایی میان اربابان کلیسا و اهالی قدرت که به زمین های کلیسا چشم داشتند به وجود می آمد.

این چالش ها میان کلیسا و برخی از فئودال ها، پادشاهان و دانشمندان، سبب به وجود آمدن خصومت هایی شد. اما این طور نبود که هر روز دانشمندان را به کلیسا ببرند و سرشان را ببُرند. خود کلیسا بزرگ‌ترین نهاد دانشگاهی را داشت و بانی آموزش عالی در اروپا بود. اما چند نکته باعث گردید تا این چالش‌ها بدتر شود. یکی از این نکات، جنگ های صلیبی بود. این جنگ ها باعث شد که درهای اروپا باز شود و رفاه ظاهری که مسلمانان در برخی از مناطق داشتند، دیده شود. ادامه خواندن سکولاریزاسیون و حاکمیت نصرانیت(۴۵)

تفاوت‌ سکولاریسم‌ و سکولاریزاسیون‌ (۴۴)

بر گرفته از کتاب روابط متقابل اسلام و دین سکولاریسم

مؤلف: ابوحمزه المهاجر هورامی

سکولاریزاسیون با سکولاریسم تفاوت هایی دارد از جمله اینکه:

سکولاریسم یک مسلک و ایدئولوژی است اما سکولاریزاسیون یک جریان و فرآینداست.

سکولاریسم مکتب و جهان بینی است با اصول، مبانی واهداف ویژه خویش اما سکولاریزاسیون یک پدیده عینی است. جریانی است که تحقق خارجی دارد و درآن قداست زدایی، نادینی کردن، غیرمذهبی شدن و دنیوی شدن رخ می نماید. فرآیندی که درآن نقش و جایگاه اجتماعی  عقیده به دین خدا و نیز وظایف واعمال دینی و نهادهای مذهبی مرتبط با دین خدارنگ می بازد.

در این صورت سكولاريسم با سكولاريزاسيون  تفاوتهایی دارد. سكولاريسم به منزله يك مكتب و مشرب فكرى مبتنى بر يك سلسله پيش فرض‏ها و مقدمات نظرى خاصى است. اما سكولاريزاسيون جريانى است كه در طى آن دين خدا به حاشيه جامعه منتقل مى‏شود و دچار انحطاط و زوال گشته، قدرت و سيطره و نفوذ آن كاهش یافته و باعث تثبیت بیشتر دین سکولاریسم می گردد . دین سكولاريسم پايه‏اى نظرى براى جريان انزواى دين خدا و خصوصى شدن دين خدا در نهايت سكولاريزاسيون است. اين هر دو ملازم يكديگرند و صرف تفاوت معنا نبايد باعث شود كه اين دو را به كلى از يكديگر منفك ساخت.

دستاورد این‌ دو پدیدة‌ اجتماعی‌ یک‌ چیز است‌ و آن‌ حذف‌ دین‌ خداوآموزش‌های‌ مذهبی‌ آن از متن‌ برنامه‌های‌ مدیریتی‌ و کشورداری‌ است‌؛ با این‌تفاوت‌ که‌ سکولاریسم‌ به‌ عنوان‌ یک‌ دین، ایدئولوژی‌ و طرز تفکر خاص‌ آگاهانه‌برای‌ نیل‌ به‌ این‌ مقصود تلاش‌ می‌کند، ولی‌ سکولاریزاسیون‌ صرفاً یک‌ فرایندو پدیده‌ای‌ اجتماعی‌ است‌ که‌ در شرایط‌ خاص‌ و بر اثر یک‌ سلسله‌ عوامل‌اجتماعی‌ به‌ جداسازی‌ دین‌ آسمانی از دنیا می‌انجامد. ویلسون‌ دربارة‌ تفاوت‌ این‌دوچنین‌ گفته‌ است‌: سکولاریزاسیون‌ اساساً به‌ فرایندی‌ از نقصان‌ و زوال‌ فعالیت‌ها، باورها،روش‌های‌ اندیشه‌ و نهادهای‌ دینی‌ مربوط‌ است‌ که‌ عمدتاً با سایر فرایندهای‌تحول‌ ساختاری‌ اجتماعی‌ یا به‌ عنوان‌ پیامد ناخواسته‌ یا ناخودآگاه‌ فرایندهای‌مزبور، رخ‌ می‌دهد؛ درحالی‌که‌ سکولاریسم‌ یا دنیوی‌گری‌ یا اعتقاد به‌اصالت‌ دنیا یک‌ ایدئولوژی‌ است‌. قائلان‌ و مبلغان‌ این‌ ایدئولوژی‌ همه‌اشکال‌ اعتقاد به‌ امور و مفاهیم‌ ماورای‌ طبیعی‌ و وسایط ‌ و کارکرد های ‌مختص‌به‌آنرا طرد و تخطئه‌ می‌کنند و از اصول‌ غیردینی‌ و ضددینی‌به‌عنوان‌ مبنای‌ اخلاق‌ شخصی‌ و سازمانی‌ حمایت‌ می‌کنند.^[۱]

بریان ویلسون دراین باب می گوید: سکولاریزاسیون با دنیوی گری که گاهی با آن مشتبه می شود تفاوت دارد جدا انگاری دین [آسمانی] و دنیا اساسا به فرآیندی از نقصان و زوال فعالیت ها، باورها، روشهای اندیشه و نهادهای دینی مربوط است که عمدتا متلازم  با دیگر فرآیندهای تحول ساختاری اجتماعی یا پیامد ناخواسته یا ناخودآگاه فرآیندهای مزبور رخ می دهد در حالی که دنیوی گری یا قول به اصالت دنیا یک ایدئولوژی است مبلغان این ایدئولوژی آگاهانه همه اشکال اعتقاد به امور و مفاهیم ماورای طبیعی و وسایط و کارکردهای مختص به آن را طرد و تخطئه می کنند و از اصول غیردینی و ضد دینی به عنوان مبنای اخلاق شخصی و سازمان اجتماعی حمایت می کنند^[۲]. ادامه خواندن تفاوت‌ سکولاریسم‌ و سکولاریزاسیون‌ (۴۴)

مفهوم کاربردی سکولاریزاسیون (۴۳)

بر گرفته از کتاب روابط متقابل اسلام و دین سکولاریسم

مؤلف: ابوحمزه المهاجر هورامی

مى‏توان گفت دین سكولاريسم جمع‏بندى همه موضع‏گيريهاى مغرب زمين در مقابل دين آسمانی است كه در قرن نوزدهم زير اين عنوان تشخص پيدا كرده است. يعنى برآيند موضع‏گيرى‏هاى مكاتب مختلف غربى را نسبت به دين آسمانی را مى‏توان « سكولاريسم» ناميد.

تقریبا به تعداد مکاتب و مذاهب دین سکولاریسم می توانید درباره سکولاریسم کارکرد و مفهوم بیابید و درباره پیشینه و تاریخ سکولاریسم تحلیل پیدا کنید.اما در تمام اینها یک عنصر ، که می توان گفت تقریبا فرعی ترین عنصر سکولاریسم است ، به نحو مشترک یافت می شود. و آن عنصر عبارت است از جدایی شریعت های آسمانی از قوانین اجرایی دولت  (دقت کنیدکه «دولت» ونه«سیاست») و یا به تعبیر خودشان «ستیت»^[۱]از «چرچ»^[۲](حکومت از کلیسا ). جدایی دین از دولت و قوانین اجرائی جامعه که به منزله ی سمبل سکولاریسم گرفته می شود، البته یکی از میوه های فرعی سکولاریسم است . اما چون ملموس ترین نتیجه ی سکولاریسم است، نوعا بر آن انگشت نهاده می شود.

در این صورت بیان مفهوم «سکولاریزاسیون» موجب مى‏شود که از یک سو، هنگام کاربرد این واژه، مفهوم آن به دقت مورد بررسى قرار گیرد و از سوى دیگر، این بحث منجر به ایجاد چارچوبى مشترک و واحد گردد  .

حیطه مفهومى «سکولاریزاسیون» چیست؟ آیا مراد از آن، جدایى حوزه دین از سیاست است؟ یا فراتر از آن، الحاد و انکار خدا را نیز شامل مى‏گردد؟ اگر مفهوم «سکولاریزاسیون» ، الحاد را نیز در برگیرد، دولت مبتنى بر این رهیافت، با دین آسمانی در تمامى صحنه‏هاى فردى و جمعى و افراد دیندار، که بر اساس مبانى دین آسمانی، خود را موظف به دخالت در امور حکومتی و قوانین اجرائی جامعه مى‏دانند، برخورد و مبارزه مى‏کند. اما اگر چنین مفهومى را اخذ نکنیم، در برخى جوانب زندگى مانند جنبه‏هاى فردى و فکرى اظهار داشتن تمایل به شریعتهای آسمانی براى افراد آزاد است. ادامه خواندن مفهوم کاربردی سکولاریزاسیون (۴۳)

پروسه و فرایند سکولاریزاسیون(۴۲)

بر گرفته از کتاب روابط متقابل اسلام و دین سکولاریسم

مؤلف: ابوحمزه المهاجر هورامی

تعریف فرایند سکولاریزاسیون :

چنان‌که روشن است نظریه‌های تاريخي و جامعه‌شناسانه در باب جایگاه دين سكولاريسم و دین آسماني و بخصوص آخرين شریعت آسماني در جهان معاصر صرفا به «توصیف» و «تبیین» فرآیندهای تغییر و افت ‌و ‌خیز اين ادیان می‌پردازند و از آن جهت که نظریه‌ای تاريخي – جامعه‌شناختی هستند نمی‌توانند در مورد «مطلوبیت» آنچه توصیف و تبیین می‌کنند داوری ارزشی ‌کنند.

مواضع «توصیفی» و «تبیینی» را باید از مواضع «هنجارین»/ «توصیه‌ای»/ «ارزشمدارانه» در باب دین اسلام و دين سكولاريسم  تفکیک کرد، ولی متاسفانه همین تفکیک روشن و ساده بعضا صورت نمی‌گیرد و خلط میان مواضع و مباحث «توصیفی/ تبیینی» و «هنجارین/ ارزش‌داورانه/ تجویزی» و جهش از «باید‌ها» به «هست‌ها» در این زمینه به آشفتگی‌های نظری در عرصه عمومی سرزمینهای مسلمان نشین دامن زده و بر ابهام و گره‌های گفت‌وگوهایی که درباره جایگاه دین اسلام و دین سکولاریسم در جهان معاصر درمی‌گیرد افزوده است.

سکولاریزاسیون یک نظریه توصیفی/ تبیینی  است و سکولاریزم یک جهت‌گیری دینی . می‌توان «هوادار نظریه سکولاریزاسیون» بود (یعنی معتقد بود که دین خدا دربخشهايي از جهان معاصر در حال افول است) و در عین حال «طرفدار تقویت دین خدا» بود. همچنین می‌توان «مخالف نظریه سکولاریزاسیون» بود (یعنی معتقد بود که دین خدا در جهان معاصر لزوما افول نمی‌کند) و در عین حال «سکولاریست» (یعنی طرفدار افول دین خدا) بود. کمااینکه همزمان می‌توان «سکولاریست» بود و «معتقد به سکولاریزاسیون»، یا توأمان «طرفدار تقویت دین خدا» بود و «منتقد نظریه سکولاریزاسیون» .

نگارنده نیز در این زمینه موضعی هنجارین و ارزشمدارانه دارد  ولی در این تحقيق کوشیده است صرفا موضع توصیفی، تبیینی و تحلیلی هر یک از اديان سكولاريسم و اسلام و حكومتهاي عرفي  در صدر اسلام و جهان معاصر را به صورت مقايسه اي بکاود و پیش چشم خوانندگان بنهد. از این‌رو مخاطب با هر موضع ارزشمدارانه‌ای که در قبال انواع دیانت دارد احتمالا پاره‌ای از نکات طرح‌شده در این مجموعه را خواندنی و اندیشیدنی خواهد یافت.

حلقه وصل این تحقيق موضع موافق یا مخالف دو جريان تاريخي در قبال همديگر است. با توجه به آنكه ما دين نازل شده توسط الله در طول تاريخ را اسلام مي دانيم و تمام پيامبران را نيز مبلغ دين اسلام، جريان مخالف دين اسلام را مشركين  مي شناسيم. اين جريان در طول تاريخ توانسته است از طرق مختلف، و در دراز مدت، باعث سازگار نمودن قوانين دين اسلام با قوانين خود شود؛ كه  اين روند تحريف گونه  و سازگار نمودن را به زبان امروزين سكولاريزاسيون مي ناميم و نزديك ترين نمونه ي اين روند در عصر حاضر را درنصرانیت و يهوديت مي توان مشاهده نمود . در این مجموعه  نیز سعي شده است مطالب به تفصیل ، روشنی و سادگی مطرح گردند. ادامه خواندن پروسه و فرایند سکولاریزاسیون(۴۲)

پست سكولاريسم (۴۱)

بر گرفته از کتاب روابط متقابل اسلام و دین سکولاریسم

مؤلف: ابوحمزه المهاجر هورامی

سكولارها داعيه‌اي جهان شمول داشتند، و معتقد بودند به مرور زمان، هم در جوامع غربي و هم در شرق، دین سكولاريسم سرانجام محتوم همه ملت‌ها، براي پيشرفت و ادامه‌ي حيات است. اما بعد به دليل شكست دین سكولاريسم و به خاطر نتايج وحشتناك ناديده انگاشتن دین خدا، ناگزير شدند به نقش دين خدا در حيات اجتماعي گردن نهند.

و پيشوند «پست» يا «ما بعد» اشاره در يك نوع تجديد نظر، در بنيان‌هاي فرهنگي و فلسفي دین سكولاريسم دارد و در جست و جوي روش‌هاي نو براي حضور فعال‌تر اخلاق و معنويت و دين آسمانی در ساخت و بافت مناسبات اجتماعي و بين المللي است.

منظور از مراحلي كه در بحث تطور معناي سكولاريسم گذشت، آن نيست كه با شروع مرحله جديد، مرحله قبل به شكل كلي از بين رفته و ديگر طرفدار ندارد، بلكه ممكن است اين مراحل في‌الجمله و در ميان برخي از افراد پديدار گشته باشد و عده‌اي ديگر هنوز در مراحل قبلي مانده باشند، و وارد مرحله‌ي جديد نشده باشند.^[۱]

 

 

 

 

[۱]   ، محمد علي اسدي نسب ،  قرآن وسكولاريسم ، تهران، دفتر نشر معارف، چاپ اول  ۱۳۸۶٫ ص ۲۵ـ ۳۲

دین سکولاریسم و قبیله گرائی ، ملیت و ناسیونالیسم(۴۰)

بر گرفته از کتاب روابط متقابل اسلام و دین سکولاریسم

مؤلف: ابوحمزه المهاجر هورامی

زمانی که در جامعه‏اى، دین الهی  ملاك وحدت و هويت اجتماعى نباشد، ناگزير بايد به جاى آن چيز ديگرى گذاشت، دین سكولاريسم مفهوم «امت» را (كه به معنى تشخيص جامعه بر حسب عقيده دينى آسمانی است) كنار مى‏گذارد و به ناچار به مفهوم «ملت» مستمسك مى‏شود. ملت، در اينجا يك مفهوم و تشخّص اعتبارى برحسب ملاك‏هايى از قبيل نژاد، زبان، تاريخ مشترك و سرزمين است.

در شریعتهای آسمانی با وجود احترام به استقلال درون گروهی تمام قبایل و ملتها اعلام می گردد که  مليت مسلمان ، عقيده اوست و تمام سرزمينهاي مسلمان نشين، ميهن مسلمانان است و همه برادرند و از حقوق يكسان در اين دنيا برخورداند.^[۱] و اگر اسلام شخص  را جدا كرده باشد ديگر نژاد، منطقه جغرافيايي، فرهنگ ، رنگ، زبان و… نمي تواند آنرا  وصل نمايد و اگر وصل نموده باشد ديگر رنگ و زبان و نژاد و… نمي تواند آنرا بگسلد .

شریعت اسلام  قوانين خود را جايگزين قيد و بندها و تكاليف طاقت فرسايي مي نمايد كه مردم بدان دچارند و عرفا پذيرفته شده و بعنوان فرهنگ عامه عموميت يافته اند : الَّذينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذي  يَجِدُونَهُ مَکْتُوباًعِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَالْإِنْجيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَيُحِلُّلَهُمُ الطَّيِّباتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْل الَالَّتي ‏کانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُوَنَصَرُوهُوَاتَّبَعُواالنُّورَالَّذي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (اعراف/ ۱۵۷ )( به ويژه رحمت خود را اختصاص مي‌دهم به ) كساني كه پيروي مي‌كنند از فرستاده‌ي (خدا محمّد مصطفي) پيغمبر امّي كه (خواندن و نوشتن نمي‌داند و وصف او را) در تورات و انجيل نگاشته مي‌يابند . او آنان را به كار نيك دستور مي‌دهد و از كار زشت بازمي‌دارد، و پاكيزه‌ها را برايشان حلال مي‌نمايد و ناپاكها را بر آنان حرام مي‌سازد و فرو مي‌اندازد و بند و زنجير (احكام طاقت‌فرساي همچون قطع مكان نجاست به منظور طهارت، و خودكشي به عنوان توبه) را از (دست و پا و گردن) ايشان به در مي‌آورد (و از غُل استعمار و استثمارشان مي‌رهاند). پس كساني كه به او ايمان بياورند و از او حمايت كنند و وي را ياري دهند، و از نوري پيروي كنند كه (قرآن نام است و همسان نور مايه‌ي هدايت مردمان است و) به همراه او نازل شده است، بيگمان آنان رستگارند . قوانین دست و پاگیر و طاقت فرسا معمولا از دو کانال بر مردم تحمیل می شوند:  ادامه خواندن دین سکولاریسم و قبیله گرائی ، ملیت و ناسیونالیسم(۴۰)